Biến Chứng Buộc Cơ Nọng Cằm: Phân Biệt 4 Dấu Hiệu Bất Thường

Biến chứng buộc cơ nọng cằm là những vấn đề có thể xảy ra sau phẫu thuật khâu gom cơ bám da cổ (platysma) dưới cằm, như tụ máu, da gồ ghề, căng kéo bất thường và triệu chứng thần kinh. Nếu vài ngày sau mổ bạn sờ thấy dưới cằm cứng, căng hoặc tê lạ và đang tự hỏi “thế này có bình thường không”, cảm giác lo lắng đó hoàn toàn dễ hiểu.

Các vấn đề này chia thành hai nhóm: triệu chứng sớm xuất hiện từ ngay sau mổ đến khoảng 2 tuần, và triệu chứng muộn chỉ lộ ra vài tháng sau, khi sưng đã rút.

Trong bài này, tôi sẽ lần lượt tách 4 câu hỏi tôi nghe nhiều nhất ở phòng khám: sưng cứng (tụ máu), gồ ghề, căng kéo, và tê bì hoặc khóe miệng lệch (triệu chứng thần kinh). Cuối bài là 3 mức để bạn biết khi nào cần gọi bác sĩ ngay. Muốn có cái nhìn tổng quan hơn, bạn có thể xem các bài viết về nọng cằm.

Biến chứng buộc cơ nọng cằm là gì và thường xuất hiện khi nào?

Trước hết, tôi xin tóm tắt ngắn gọn nguyên lý của ca mổ, vì hiểu nguyên lý sẽ giúp bạn hiểu vì sao từng triệu chứng xuất hiện.

Nguyên lý buộc cơ nọng cằm trong 3 câu

Buộc cơ nọng cằm là phẫu thuật rạch một đường khoảng 1,5–2 cm dưới cằm. Qua đường rạch này, bác sĩ khâu gom bờ trong của hai bên cơ bám da cổ (lớp cơ mỏng phủ phía trước cổ) đang bị tách xa nhau vào giữa, đồng thời xử lý lớp mỡ dưới cằm. Các bước cụ thể bạn có thể xem trong bài quy trình phẫu thuật buộc cơ nọng cằm.

Biến chứng sớm: từ ngay sau mổ đến khoảng 2 tuần

Sách giáo khoa phẫu thuật thẩm mỹ chia biến chứng sau phẫu thuật vùng cổ và dưới cằm thành 2 nhóm theo thời điểm: sớm và muộn. Nhóm sớm gồm tụ máu (máu đọng lại dưới da), tụ dịch (dịch mô trong đọng lại), tụ nước bọt (gặp khi ca mổ có can thiệp tuyến nước bọt) và yếu nhánh thần kinh bờ hàm dưới, tức nhánh nhỏ của dây thần kinh mặt giúp kéo khóe miệng xuống.

Biến chứng muộn: lộ ra sau khi hết sưng vài tháng

Nhóm muộn chỉ thấy rõ khi sưng đã rút: bề mặt da gồ ghề, hai bên lấy mỡ không đều, chỉnh chưa đủ (vẫn còn phồng) hoặc chỉnh quá tay (lấy mỡ quá nhiều).

Dù vậy, sưng, bầm, cứng, căng và giảm cảm giác phần lớn là phản ứng hồi phục bình thường, chưa phải biến chứng buộc cơ nọng cằm. Sưng thường nặng nhất vào ngày 3–5 và giảm khoảng 90% sau 2–3 tháng; diễn tiến chi tiết có trong bài thời gian phục hồi buộc cơ nọng cằm theo từng tuần.

Bài viết này dành cho ai

• Người vừa mổ buộc cơ nọng cằm và đang lo về một triệu chứng nào đó.
• Người đã mổ ở cơ sở khác (kể cả tại Việt Nam) muốn tự đối chiếu tình trạng của mình.
• Người đang cân nhắc phẫu thuật và muốn biết trước những rủi ro có thể gặp.

Key Point của BS. Lee Sung-wook: Thời điểm triệu chứng xuất hiện là manh mối đầu tiên để phân biệt hồi phục bình thường với biến chứng buộc cơ nọng cằm.

Dưới cằm sưng cứng: tụ máu, tụ dịch hay cứng mô bình thường?

Sau mổ, thấy dưới cằm phồng lên và cứng thì ai cũng giật mình. Nhưng cùng là “sưng”, ý nghĩa sẽ khác hẳn tùy bên trong đang chứa gì: có trường hợp là biến chứng buộc cơ nọng cằm cần xử lý, có trường hợp chỉ là mô đang lành.

Tụ máu: một bên sưng nhanh, đau, căng

Tụ máu là khi máu rỉ ra và đọng lại ở chỗ cơ được khâu hoặc chỗ da được bóc tách. Tụ máu sau buộc cơ nọng cằm thường xuất hiện sớm, điển hình là chỉ một bên phồng lên nhanh, kèm đau và cảm giác căng tức. Vết bầm cũng có thể lan rộng và đậm hơn.

Trong một nghiên cứu căng da mặt có khâu gấp cơ bám da cổ và lớp SMAS (lớp cân cơ nâng đỡ khuôn mặt) được sách giáo khoa trích dẫn, tụ máu là biến chứng thường gặp nhất với tỉ lệ 3,4% (4 người), và tất cả đều được lấy ra dưới gây tê tại chỗ mà không ảnh hưởng rõ đến kết quả. Đây không phải số liệu riêng của buộc cơ nọng cằm, nhưng bài học chung vẫn giống nhau: phát hiện sớm, xử lý sớm thì ảnh hưởng đến kết quả thường ít. Cũng trong nghiên cứu đó, có một trường hợp tụ máu xuất hiện sau khi đã rút ống dẫn lưu, nên rút ống rồi cũng chưa phải lúc lơ là.

Ở bệnh viện, bác sĩ sẽ sờ khám, siêu âm nếu cần, rồi tùy tình trạng mà hút bằng kim, dẫn lưu hoặc băng ép lại.

Tụ máu nằm sâu ở cổ hiếm gặp nhưng nguy hiểm hơn. Tài liệu y khoa về phẫu thuật thu nhỏ tuyến nước bọt dưới hàm ghi nhận nguồn chảy máu thường là một nhánh động mạch nhỏ nằm sâu, và khối máu đọng có thể chèn ép đường thở. Vì vậy, nếu khó thở hoặc khó nuốt kèm một bên sưng nhanh, đừng chờ đến ngày hẹn: hãy gọi bác sĩ ngay, nếu là ban đêm thì đến cấp cứu.

Tụ dịch và tụ nước bọt: mềm, lùng nhùng như túi nước

Tụ dịch là khi dịch mô trong (không phải máu) đọng lại ở chỗ trống. Tài liệu y khoa giải thích tụ dịch hay gặp khi ca mổ tạo ra “khoang trống” (dead space), tức khoảng hở giữa các lớp mô sau khi bóc tách hoặc lấy bớt mô. Khi sờ, vùng này mềm và lùng nhùng như bóng nước, thường ít đau hơn tụ máu.

Nếu ca mổ có xử lý cả tuyến nước bọt, tụ nước bọt cũng có thể cho cảm giác tương tự. Bạn có thể đọc thêm về nọng cằm do tuyến nước bọt để hiểu vì sao tuyến này đôi khi được xử lý cùng.

Đây không phải tình huống cấp cứu, nhưng thay vì chờ dịch tự tan, bạn nên quay lại nơi đã mổ để kiểm tra. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể hút dịch bằng kim rồi băng ép lại.

Cứng mô bình thường: hai bên cứng đều và mềm dần

Khi vết mổ lành, mô ở vùng mổ tạm thời cứng lại. Nếu hai bên cứng tương đối đều, không nóng, không to lên đột ngột và mềm dần qua từng tuần, đó thường là quá trình hồi phục. Tình trạng này hay gặp sau phẫu thuật vùng cổ và thường tự mềm ra trong vài tuần.

Bảng so sánh 3 tình trạng

Tình trạng	Cảm giác khi sờ	Thời điểm thường gặp	Bác sĩ xử lý thế nào
Tụ máu	Một bên căng, đau	Giai đoạn đầu sau mổ	Siêu âm kiểm tra, lấy máu đọng, băng ép
Tụ dịch, tụ nước bọt	Mềm, lùng nhùng như túi nước	Vài ngày đến vài tuần	Hút bằng kim, băng ép lại
Cứng mô bình thường	Hai bên cứng đều	Mềm dần trong vài tuần	Theo dõi

Key Point của BS. Lee Sung-wook: Hai bên cứng đều là dấu hiệu có thể chờ; một bên to nhanh và đau là dấu hiệu không được chờ.

Da dưới cằm gồ ghề hoặc lệch hai bên: khi nào mới đánh giá được?

Khi sưng đã rút bớt, có người đến khám vì thấy “dưới cằm lồi lõm”. Với băn khoăn này, điều quan trọng nhất là đừng vội kết luận đó là biến chứng buộc cơ nọng cằm.

Vì sao bị gồ ghề: lấy mỡ quá nhiều, dính mô, mỡ còn sót

Vùng cổ hết sưng và lành sẹo chậm hơn vùng mặt. Nếu lớp mỡ dưới cằm bị lấy quá nhiều, lớp da mỏng có thể để lộ đường nét của cơ bên dưới thành những chỗ lồi lõm, hoặc làm phần chùng hai bên đường hàm trông rõ hơn. Ngược lại, da dính không đều vào mô bên dưới (dính mô) hoặc còn sót mỡ rải rác cũng khiến bề mặt trông không phẳng.

Trong sách giáo khoa, gồ ghề đường nét, lấy mỡ không đều hai bên, chỉnh chưa đủ và chỉnh quá đều được xếp vào nhóm biến chứng buộc cơ nọng cằm muộn, nghĩa là chỉ đánh giá đúng khi mô đã ổn định.

Phân biệt sưng chưa đều với gồ ghề thật

Lồi lõm thấy trong vài tuần đầu thường là do sưng và mô cứng rút không đều. Vì vậy, gồ ghề dưới cằm được đánh giá lần đầu sau 2–3 tháng, khi sưng đã giảm khoảng 90%, và kết luận sau 6 tháng. Trong lúc chờ, hãy chụp ảnh cùng ánh sáng, cùng góc để so sánh thay đổi qua từng tháng.

Nếu sau mổ vẫn còn phồng và bạn nghi ngờ chính hiệu quả của ca mổ, hãy xem bài buộc cơ nọng cằm không hiệu quả và mốc 3 tháng đánh giá.

Khi cần chỉnh sửa, bác sĩ kiểm tra những gì

Khi mô đã ổn định, việc đầu tiên là xác định nguyên nhân: lấy mỡ quá nhiều, dính mô hay mỡ còn sót. Mỗi nguyên nhân có hướng xử lý khác nhau, nên phương pháp chỉ được quyết định sau khi bác sĩ chuyên khoa thăm khám trực tiếp.

Key Point của BS. Lee Sung-wook: Gồ ghề cần được đánh giá sau khi mô đã ổn định, không phải càng sớm càng tốt.

Căng kéo sau buộc cơ nọng cằm: mức nào bình thường, mức nào cần gọi ngay?

Gần như ai cũng thấy căng sau mổ. Điều cần xem là căng vào lúc nào và căng theo kiểu gì.

Căng khi cúi hoặc xoay đầu: thường 2–6 tuần

Cảm giác căng khi cúi đầu hoặc xoay cổ đến từ việc cơ vừa được khâu gom lại, và thường rõ nhất trong 2–6 tuần đầu rồi giảm dần. Hãy hình dung một chiếc võng bị chùng vừa được kéo căng và buộc lại: cổ thấy cứng một thời gian là điều tự nhiên.

Căng kèm khó thở, khó nuốt: không bình thường

Nếu ngồi yên mà cổ vẫn bó chặt, thở thấy nặng hoặc nuốt nước bọt khó khăn, đó không phải căng kéo bình thường. Dấu hiệu này có thể liên quan đến chảy máu sâu ở cổ như đã nói ở phần trên, nên bạn cần liên hệ ngay với bệnh viện đã mổ.

Vài tháng sau thấy dải dọc ở cổ

Sau vài tháng, một số người thấy dải dọc ở phía trước cổ lộ lại, hoặc vùng đường khâu trông như bị kéo thành dải. Việc dải cơ bám da cổ vẫn còn lộ một phần sau mổ không phải hiếm. Đây không phải tình huống cấp cứu, bạn có thể kiểm tra ở lần khám định kỳ.

Key Point của BS. Lee Sung-wook: Chỉ căng khi cử động là đang hồi phục; ngồi yên cũng thấy khó thở là phải gọi ngay.

Tê bì hay méo miệng: hai loại triệu chứng thần kinh khác nhau

Khi được hỏi “Có phải tôi bị tổn thương thần kinh không?”, tôi luôn hỏi lại hai điều: cảm giác có lạ không, hay cử động có lạ không. Trong nhóm biến chứng buộc cơ nọng cằm liên quan đến thần kinh, đó là chuyện của hai loại dây thần kinh khác nhau.

Tê, giảm cảm giác dưới cằm và cổ

Ngay dưới da có rất nhiều sợi thần kinh cảm giác nhỏ đan dày. Khi bóc tách da, các sợi này có thể bị ảnh hưởng, khiến vùng dưới cằm tê, châm chích hoặc như “không phải da của mình”. Phần lớn trường hợp, cảm giác trở lại dần trong vài tuần đến vài tháng.

Khi cười môi dưới một bên không hạ xuống được

Ngay dưới đường hàm có nhánh bờ hàm dưới, một nhánh của dây thần kinh mặt chuyên kéo khóe miệng và môi dưới xuống. Nếu nhánh này yếu đi, khi cười tươi môi dưới một bên hạ xuống ít hơn và nụ cười trông lệch. Đa số trường hợp không phải dây thần kinh bị đứt, mà là tín hiệu truyền qua dây tạm thời yếu đi do sưng hoặc căng kéo.

Nghiên cứu của Mendelson và Tutino (2015) trên 112 ca căng da cổ kèm thu nhỏ tuyến nước bọt dưới hàm ghi nhận tụ nước bọt và liệt tạm thời nhánh thần kinh khóe miệng mỗi loại chiếm 4,5%, và tất cả đều hồi phục hoàn toàn trong 3 tháng (Mendelson & Tutino (2015), Plast Reconstr Surg). Vì có cả phẫu thuật tuyến nước bọt, đây không phải tỉ lệ riêng của buộc cơ nọng cằm, nhưng con số này giúp bạn hình dung diễn tiến hồi phục.

Nên theo dõi triệu chứng thần kinh trong bao lâu

Cách làm cơ bản là để bệnh viện đã mổ ghi lại cử động khóe miệng và phạm vi vùng tê ở mỗi lần khám, rồi so sánh qua từng lần. Nếu sau vài tuần cảm giác vẫn không cải thiện chút nào, hoặc cử động vốn bình thường nay lại xuất hiện bất thường mới, hãy dời lịch khám lên sớm hơn.

Key Point của BS. Lee Sung-wook: “Cảm giác lạ” và “không cử động được” là chuyện của hai dây thần kinh khác nhau, nên cách kiểm tra cũng khác nhau.

Khi nào cần tái khám? 3 mức xử lý biến chứng buộc cơ nọng cằm

Gom các triệu chứng ở trên lại, bạn có thể chia biến chứng buộc cơ nọng cằm theo 3 mức: gọi ngay, kiểm tra ở lần khám tới, và đánh giá sau 3–6 tháng.

Gọi ngay, không chờ ngày hẹn

• Khó thở hoặc khó nuốt (nếu là ban đêm, hãy đến cấp cứu).
• Một bên dưới cằm sưng to nhanh, đau và căng.
• Vùng mổ nóng đỏ, có mủ, hoặc sốt từ 38°C trở lên kéo dài.

Có thể kiểm tra ở lần khám tới

• Vùng dưới cằm mềm, lùng nhùng như túi nước.
• Tê hoặc giảm cảm giác ở dưới cằm và cổ.
• Căng chỉ khi cúi hoặc xoay đầu.
• Hai bên lệch nhẹ.

Tuy nhiên, nếu các triệu chứng này nặng dần lên, hãy đi khám sớm hơn lịch hẹn.

Cần đánh giá sau 3–6 tháng

• Da dưới cằm gồ ghề, lồi lõm.
• Hai bên lệch rõ.
• Dải dọc phía trước cổ trông như bị kéo căng.
• Vẫn còn phồng sau khi đã hết sưng.

Giảm nguy cơ biến chứng sau mổ: người bệnh cần làm gì

Không phải mọi rủi ro đều nằm trong tay người bệnh, nhưng có những việc bạn làm được để giảm nguy cơ biến chứng buộc cơ nọng cằm.

Kiểm soát chảy máu bắt đầu từ phòng mổ

Sách giáo khoa nhấn mạnh rằng việc hạn chế biến chứng sau mổ bắt đầu ngay trong phòng mổ. Khi gần kết thúc ca mổ, bác sĩ gây mê nâng huyết áp về mức trước mổ để bác sĩ phẫu thuật tìm và cầm những điểm chảy máu còn bị che khuất, vì lúc huyết áp thấp, chảy máu có thể không lộ ra.

Tài liệu y khoa cũng nêu rằng bên cạnh tuổi, giới tính, chỉ số BMI, bệnh nền và thuốc đang dùng, cầm máu cẩn thận là yếu tố then chốt để phòng tụ máu. Vì vậy, trước mổ bạn hãy báo đầy đủ cho bác sĩ về bệnh nền và mọi loại thuốc đang dùng.

Tránh những việc làm tăng huyết áp đột ngột

Cùng lý do đó, sau mổ nên tránh những tình huống làm huyết áp tăng đột ngột: cố chịu đau thay vì dùng thuốc giảm đau theo chỉ định, nôn, ho mạnh, uống rượu bia và vận động mạnh. Hãy đeo băng ép đúng theo hướng dẫn của bác sĩ.

Ghi lại ngày bắt đầu triệu chứng và chụp ảnh

Có một điều tôi luôn dặn: đừng tự kết luận. Hãy ghi lại ngày bắt đầu triệu chứng và chụp ảnh, rồi mang đến bệnh viện đã mổ. Theo kinh nghiệm lâm sàng của tôi, chính ghi chép đó giúp xác định hướng thăm khám nhanh nhất.

Key Point của BS. Lee Sung-wook: Khó thở, khó nuốt, một bên sưng nhanh: ba dấu hiệu này cần gọi ngay, bất kể đang là ngày thứ mấy sau mổ.

Câu hỏi thường gặp về biến chứng buộc cơ nọng cằm

Tư vấn tái khám sau buộc cơ nọng cằm tại MINE

Khi lo lắng về biến chứng buộc cơ nọng cằm, hãy tự hỏi 3 câu: triệu chứng bắt đầu từ khi nào, một bên hay hai bên, và đó là vấn đề về cảm giác hay về cử động. Phần lớn triệu chứng là phản ứng hồi phục và sẽ dịu dần theo thời gian, nhưng khó thở, khó nuốt và một bên sưng nhanh là những dấu hiệu cần liên hệ ngay.

Cùng một triệu chứng nhưng cách đánh giá có thể khác nhau tùy phương pháp mổ và tình trạng mô của từng người. Hãy trao đổi trước với bệnh viện đã mổ cho bạn. Nếu bạn đã mổ ở nơi khác nhưng muốn được kiểm tra diễn tiến, bạn vẫn có thể đến khám trực tiếp tại MINE Phẫu thuật Thẩm mỹ & Da liễu ở Gangnam, Seoul.

Để đặt lịch khám, bạn có thể gọi +82-2-516-1175 hoặc để lại tin nhắn qua kênh tư vấn trên minepsvn.com. Nếu người thân hoặc bạn bè cũng vừa mổ buộc cơ nọng cằm, hãy chia sẻ bài viết này qua Facebook để họ biết khi nào cần gọi bác sĩ.

Viết & kiểm duyệt: Bác sĩ Lee Sung-wook (Giám đốc, bác sĩ chuyên khoa phẫu thuật thẩm mỹ) — MINE Phẫu thuật Thẩm mỹ & Da liễu
MINE Phẫu thuật Thẩm mỹ & Da liễu | 813 Nonhyeon-ro, Gangnam-gu, Seoul, Hàn Quốc | Điện thoại: +82-2-516-1175